Razavi University of Islamic Sciences Razavi Heritage 3115-803X 1 3 2026 02 20 The Threshold of the Sacred: A Phenomenology of Pilgrimage in Iranian Islam between Tašbīh and Tanzīh در آستانۀ امر قدسی: پدیده‌شناسی زیارت در اسلام ایرانی در میانۀ تشبیه و تنزیه 81 95 2205 10.30513/rhj.2026.8083.1022 EN Mohammad Mahdi Fallah Postdoctoral, College of Fellows, Tübingen University, Germany Journal Article 2025 10 20 This article offers a phenomenological analysis of pilgrimage (ziyārah) in Iranian Islam, arguing that its defining feature is a threshold character that sustains the dynamic theological tension between divine immanence (tašbīh) and transcendence (tanzīh). Moving beyond the singular axis mundi of Mecca, the study examines the proliferation of sacred shrines in Iran as multiple sacred centers. It first establishes the theological and mystical foundations of sacred space by exploring debates on God’s attributes and key concepts in the thought of Ibn ‘Arabī (the barzakh) and Mullā Ṣadrā (gradational unity of existence). It then employs the frameworks of Mircea Eliade (mythic time) and Henry Corbin (the imaginal world, malakūt, and subtle time) to analyze the pilgrim’s spatiotemporal experience. The article identifies a central paradox: the multiplication of sacred sites, while fulfilling a desire for proximity to the divine, risks dissolving the sacred-profane distinction essential to hierophany. It resolves this paradox by introducing the concept of the threshold. This is demonstrated both in the liminal architecture of Iranian shrines (e.g., the vestibule or ḥashtī) and in the theological function of these sites as mediators (tawassul) that facilitate nearness to God while rigorously preserving His transcendence. Ultimately, pilgrimage is presented not as a final arrival but as a liminal practice of perpetual approach, embodying the enduring interplay of presence and absence. این مقاله تحلیل پدیدارشناختی‌ای از زیارت در اسلام ایرانی ارائه می‌دهد و استدلال می‌کند که ویژگی تعیین‌کنندهٔ آن، آستانه‌ای بودن است که تنش پویای الهیاتی بین تشبیه و تنزیه را حفظ می‌کند. این پژوهش، با گذر از محور واحد جهان‌مند (axis mundi) در مکه، تکثر اماکن متبرکه در ایران را به‌عنوان کانون‌های چندگانهٔ قدسی بررسی می‌کند. نخست، بنیان‌های الهیاتی و عرفانی مکان مقدس از طریق واکاوی مباحث صفات الهی و مفاهیم کلیدی در اندیشهٔ ابن‌عربی (برزخ) و ملاصدرا (وحدت تشکیکی وجود) تبیین می‌شود. سپس، با به‌کارگیری چارچوب‌های میرچا الیاده (زمان اساطیری) و هانری کربن (عالم مثال، ملکوت و زمان لطیف)، تجربهٔ زمانی-مکانی زائر تحلیل می‌گردد. مقاله یک متناقض‌نمای مرکزی را شناسایی می‌کند: تکثر اماکن مقدس، در حالی که میل به قرب الهی را برآورده می‌سازد، ممکن است تمایز بنیادین قدسی-عرفی را که برای هیروفانی ضروری است، مخدوش کند. این پارادوکس با معرفی مفهوم آستانه حل می‌شود؛ مفهومی که هم در معماری حرم‌های ایرانی (مانند هشتی) و هم در کارکرد کلامی این مکان‌ها به عنوان وسایطی برای تقرب به خدا، در عین حفظ کامل تعالی او، نشان داده می‌شود. در نهایت، زیارت نه به مثابهٔ ورودی نهایی، بلکه به عنوان عملی آستانه‌ای ترسیم می‌شود که از نزدیک‌شدن دائمی سخن می‌گوید و تجسم بازی پایدار حضور و غیاب است. https://rh.razavi.ac.ir/article_2205_fa6079f68a216edf200adc07cf1706cb.pdf