در آستانۀ امر قدسی: پدیده‌شناسی زیارت در اسلام ایرانی در میانۀ تشبیه و تنزیه

نوع مقاله : مقاله علمی‌پژوهشی

نویسنده

پسادکتری دانشگاه توبینگن آلمان

چکیده

این مقاله تحلیل پدیدارشناختی‌ای از زیارت در اسلام ایرانی ارائه می‌دهد و استدلال می‌کند که ویژگی تعیین‌کنندهٔ آن، آستانه‌ای بودن است که تنش پویای الهیاتی بین تشبیه و تنزیه را حفظ می‌کند. این پژوهش، با گذر از محور واحد جهان‌مند (axis mundi) در مکه، تکثر اماکن متبرکه در ایران را به‌عنوان کانون‌های چندگانهٔ قدسی بررسی می‌کند. نخست، بنیان‌های الهیاتی و عرفانی مکان مقدس از طریق واکاوی مباحث صفات الهی و مفاهیم کلیدی در اندیشهٔ ابن‌عربی (برزخ) و ملاصدرا (وحدت تشکیکی وجود) تبیین می‌شود. سپس، با به‌کارگیری چارچوب‌های میرچا الیاده (زمان اساطیری) و هانری کربن (عالم مثال، ملکوت و زمان لطیف)، تجربهٔ زمانی-مکانی زائر تحلیل می‌گردد. مقاله یک متناقض‌نمای مرکزی را شناسایی می‌کند: تکثر اماکن مقدس، در حالی که میل به قرب الهی را برآورده می‌سازد، ممکن است تمایز بنیادین قدسی-عرفی را که برای هیروفانی ضروری است، مخدوش کند. این پارادوکس با معرفی مفهوم آستانه حل می‌شود؛ مفهومی که هم در معماری حرم‌های ایرانی (مانند هشتی) و هم در کارکرد کلامی این مکان‌ها به عنوان وسایطی برای تقرب به خدا، در عین حفظ کامل تعالی او، نشان داده می‌شود. در نهایت، زیارت نه به مثابهٔ ورودی نهایی، بلکه به عنوان عملی آستانه‌ای ترسیم می‌شود که از نزدیک‌شدن دائمی سخن می‌گوید و تجسم بازی پایدار حضور و غیاب است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

مراجع

  • Āyāz, Murvārid. 2010. The Politics of the Religious: A Study of Shrines and Pilgrims. Supervised by Sarā Sharʿiāti. Tehran: University of Tehran Press. [In Persian]
  • Chittick, William C. 1989. The Sufi Path of Knowledge: Ibn al-ʿArabi’s Metaphysics of Imagination. Albany: State University of New York Press.
  • Chittick, William C. 1998. The Self-Disclosure of God: Principles of Ibn al-ʿArabī’s Cosmology. Albany: State University of New York Press.
  • Corbin, Henry. 1971. En Islam iranien: Aspects spirituels et philosophiques. Tome II. Paris: Gallimard. [In French]
  • Corbin, Henry. 1973. En Islam iranien: Aspects spirituels et philosophiques. Tome IV. Paris: Gallimard. [In French]
  • Corbin, Henry. 1979. Corps spirituel et terre céleste: De l’Iran mazdéen à l’Iran shî’ite. 2nd ed. Paris: Buchet/Chastel. [In French]
  • Corbin, Henry. 1989. Temple and Contemplation. Translated by Philip Sherrard. London: KPI.
  • Corbin, Henry. 1991. En Islam iranien: Aspects spirituels et philosophiques. Tome I. Paris: Gallimard. [In French]
  • Corbin, Henry. 2001. History of Islamic Philosophy. Translated by Liadain Sherrard and Philip Sherrard. London: Kegan Paul International.
  • Eliade, Mircea. 1952. Images and Symbols: Studies in Religious Symbolism. Translated by Philip Mairet. New York: Sheed and Ward.
  • Eliade, Mircea. 1954. The Myth of the Eternal Return: Cosmos and History. Translated by Willard R. Trask. Princeton: Princeton University Press.
  • Eliade, Mircea. 1985. A History of Religious Ideas. Vol. 3, From Muhammad to the Age of Reforms. Translated by Alf Hiltebeitel and Diane Apostolos-Cappadona. Chicago: University of Chicago Press.
  • Eliade, Mircea. 1987. The Sacred and the Profane: The Nature of Religion. Translated by Willard R. Trask. San Diego: Harcourt Brace Jovanovich.
  • Ibn ʿArabī, Muḥyī al-Dīn. 1405 AH. Al-Futūḥāt al-Makkīyah. Vol. 1. Edited by ʿUthmān Yaḥyā. Cairo: Al-Hayʾah al-Miṣrīyah al-ʿĀmmah lil-Kitāb. [In Arabic]
  • Ibn Bābawayh, Muḥammad ibn ʿAlī (al-Shaykh al-Ṣadūq). 1978. Al-Tawḥīd. Edited by Hāshim al-Ḥusaynī al-Ṭihrānī. Qom: Jāmiʿat al-Mudarrisīn. [In Arabic]
  • al-Ashʿarī, Abū al-Ḥasan ʿAlī ibn Ismāʿīl. 1980. Maqālāt al-Islāmīyīn wa-Ikhtilāf al-Muṣallīn. Edited by Hellmut Ritter. 3rd ed. Wiesbaden: Franz Steiner Verlag. [In Arabic]
  • Jahāngīrī, Muḥsin. 1996. Muhyi al-Din Ibn ‘Arabi: The Distinguished Face of Islamic Mysticism. Tehran: University of Tehran Press.[In Persian]
  • al-Juwaynī, ʿAbd al-Malik ibn ʿAbd Allāh (Imām al-Ḥaramayn). 1950. Al-Irshād ilā Qawāṭiʿ al-Adillah fī Uṣūl al-Iʿtiqād. Edited by Muḥammad Yūsuf Mūsā and ʿAlī ʿAbd al-Munʿim ʿAbd al-Ḥamīd. Cairo: Maktabat al-Khānjī. [In Arabic]
  • Poupard, Paul, ed. 1984. Dictionnaire des Religions. Paris: Presses Universitaires de France. [In French]
  • al-Qayṣarī, Dāwūd ibn Maḥmūd. 1997. Sharḥ Fuṣūṣ al-Ḥikam. Edited by Sayyid Jalāl al-Dīn Āshtiyānī. Tehran: Elmi-Farhangī Publishing Company. [In Arabic]
  • ʿAbd al-Jabbār ibn Aḥmad al-Asadābādī (al-Qāḍī ʿAbd al-Jabbār). 1988. Sharḥ al-Uṣūl al-Khamsah. Edited by ʿAbd al-Karīm ʿUthmān. Cairo: Maktabat Wahbah. [In Arabic]
  • Rūmī, Jalāl al-Dīn Muḥammad. 1926. The Mathnawí of Jaláluʾddín Rúmí. Edited and translated by Reynold A. Nicholson. Vol. 2. London: Luzac & Co.
  • Ṣadr al-Dīn al-Shīrāzī, Muḥammad ibn Ibrāhīm (Mullā Ṣadrā). 1981. Al-Ḥikmah al-Mutaʿāliyah fī al-Asfār al-ʿAqlīyah al-Arbaʿah. 9 vols. Beirut: Dār Iḥyāʾ al-Turāth al-ʿArabī. [In Arabic]
  • al-Shahrastānī, Muḥammad ibn ʿAbd al-Karīm. 1985. Al-Milal wa al-Niḥal. Edited by Muḥammad Badrān. Qom: Al-Sharīf al-Raḍī. [In Arabic]
  • Shayegan, Daryush. 1990. Henry Corbin: La topographie spirituelle de l’Islam Iranien. Paris: Éditions de la Différence. [In French]
  • al-Subḥānī, Jaʿfar. 1415 AH. Buḥūth fī al-Milal wa al-Niḥal. Vol. 2. Qom: Islamic Publishing Office. [In Arabic]
  • Van Ess, Josef. 2000. “Tashbīh wa-Tanzīh.” In The Encyclopaedia of Islam, new ed., edited by P. J. Bearman, Th. Bianquis, C. E. Bosworth, E. van Donzel, and W. P. Heinrichs, 10:341–344. Leiden: Brill.

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار