ترسیم مولفه‌های معیشت متعالی مبتنی بر آموزه‌های رضوی

نوع مقاله : مقاله علمی‌پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیئت علمی دانشکدۀ معارف اسلامی و اقتصاد دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران000

2 دانشجوی مقطع دکتری رشتۀ مدیریت قرارداهای نفت و گاز، دانشکدۀ معارف اسلامی و اقتصاد دانشگاه امام صادق (ع)

چکیده

این مقاله با هدف تبیین مؤلفه‌های معیشت متعالی در ساحت فردی از منظر امام رضا علیه السلام، به واکاوی یک الگوی معیشتی متمایز می‌پردازد. این الگو به نحو بنیادین با الگوهای رایج مادی‌گرایانه (مبتنی بر فردگرایی، سودمحوری و رقابت مخرب) تمایز دارد؛ تمایزی که در مبانی هستی‌شناختی (خلیفة اللهی انسان)، غایت‌شناختی (هدف نهایی کمال به جای انباشت ثروت) و روش‌شناختی (محوریت تعاون به جای رقابت) متجلی می‌شود. بررسی روایات منقول از علی ابن موسی‌الرضا (عله السلام) به شناسایی برخی مولفه‌های کلیدی و وجوه ممیزه الگوی معیشت انجامید. در منظومه فکری رضوی، تدبیر معیشت نه تنها با هدف رفع نیازها، بلکه به مثابه محقق‌کننده رشد و کمال فردی و با رویکردی جامع به تمام ابعاد وجودی انسان صورت می‌پذیرد و این توجه به ابعاد وجودی انسان اقتصاد را در خدمت اخلاق و معنویت قرار داده و تأمین نشاط مادی (لذت حلال) را وسیله‌ای برای توانمندی در امور معنوی می‌شمارد. علاوه بر این معیشت باید بستر خودشکوفایی و توسعه فردی باشد و صرفاً یک فعالیت روزمره و تکراری نیست. از منظر چارچوب تعاملات اجتماعی نیز معیشت متعالی مبتنی بر همکاری، همدلی و تعاون شکل می گیرد و فعالیت فرد در مسیر تحقق معیشت باید به صلاح و فلاح جامعه نیز منجر شود. علاوه بر این در الگوی معیشت متعالی، تعریف سطح مشخصی از مسئولیت اجتماعی (توجه به جامعه و طبیعت) به نحوی مؤثر، اثرات خارجی منفی اقتصاد را از طریق مکانیزم‌های درون‌زا و اخلاقی کنترل می‌کند. از این رو می توان ادعا کرد که الگوی معیشت متعالی رضوی، یک چارچوب فکری و عملی جامع را در اختیار فرد و جامعه قرار می‌دهد که می‌تواند بحران‌های ناشی از شکاف بین ارزش‌های معنوی و فعالیت‌های اقتصادی را برطرف نماید.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

مراجع

  • Chambers, Robert, and Gordon R. Conway. 1992. Sustainable Rural Livelihoods: Practical Concepts for the 21st Century. IDS Discussion Paper.
  • DFID (Department for International Development). 1999. Sustainable Livelihoods Guidance Sheets.
  • Ḥurr al-ʿĀmilī, Muḥammad ibn Ḥasan. 1409 AH. Wasāʾil al-shīʿa. Qom: Āl al-Bayt Institute. [In Arabic]
  • Ibn Shuʿba al-Ḥarrānī, Ḥasan ibn ʿAlī. 1404 AH. Tuḥaf al-ʿuqūl ʿan Āl al-Rasūl. Qom: Jāmiʿat al-Mudarrisīn. [In Arabic]
  • Imam Riżā (ʿAlī ibn Mūsā). 1406 AH. al-Fiqh al-mansūb li-l-Imām al-Riḍā. Mashhad: Āl al-Bayt Institute. [In Arabic]
  • ʿAṭāridī, ʿAzīz Allāh. 1406 AH. Musnad al-Imām al-Riḍā. Mashhad: Āstān-i Quds-i Riḍavī. [In Persian]
  • Ḥakīmī, Muḥammad Riḍā, et al. 1370 SH. al-Ḥayāt. Tehran: Islamic Cultural Publications Office. [In Arabic]
  • Kulayni, Muḥammad ibn Yaʿqūb. 1362 SH. Al-Kāfī. Tehran: Dār al-Kutub al-Islāmiyya. [In Arabic]
  • Majlisī, Muḥammad Bāqir. 1403 AH. Biḥār al-anwār al-jāmiʿa li-durar akhbār al-aʾimma al-aṭhār. Beirut: Dār Iḥyāʾ al-Turāth al-ʿArabī. [In Arabic]
  • Rāghib al-Iṣfahānī, Ḥusayn. n.d. al-Mufradāt fī gharīb al-Qurʾān. Beirut: Dār al-Qalam. [In Arabic]
  • Ṣadūq, Muḥammad ibn ʿAlī. 1378 AH. ʿUyūn akhbār al-Riḍā. Tehran: Nashr-i Jahān. [In Arabic]
  • Sen, Amartya. 1394 SH. Development as Freedom. Translated by Vahid Mahmoudi. Tehran: Nashr-i Dāt. [In Persian]
  • Sen, Amartya. 1999. Development as Freedom. Oxford: Oxford University Press.
  • Shahīd-i Avval, Muḥammad ibn Makkī. 1379 SH. al-Durra al-Bāhira min al-Aṣdāf al-Ṭāhira. Translated by ʿAbd al-Hādī Masʿūdī. Qum: Zāʾir al-Rawḍa al-Muqaddasa. [In Arabic and Persian]
  • Ṭabrisī, ʿAlī ibn Ḥasan. 1344 SH. Mishkāt al-anwār fī ghurar al-akhbār. Najaf: al-Maktaba al-Ḥaydariyya. [In Arabic]
  • International Labour Organization (ILO). 1999. Decent Work: Report of the Director-General.International Labour Conference.

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار