پیامبر اسلام در آینه هنر اسلامی (مطالعۀ موردی خوشنویسی و موسیقی)

نوع مقاله : مقاله علمی‌پژوهشی

نویسنده

دانشجوی دکتری پژوهش هنر، دانشگاه هنر، دانشکده علوم نظری و مطالعات عالی هنر، تهران، ایران

چکیده

در ابتدای ظهور اسلام هنر رایج هنری التقاطی بود که بیشتر تحت تأثیر هنر بیزانس و ایران قرار داشت. اما در ادامه دارای شاخصه‌هایی متفاوتی شد که اکنون به آن هنر اسلامی اطلاق می‌کنند. با مطالعۀ قرآن و سیره و سخنان پیامبر درمی‌یابیم که «زیبایی» به معنای عام آن و «هنر» در معنای خاص آن در نص قرآن مجید و سیرۀ رسول نقش مهمی داشته و نادیده گرفته نمی‌شود. در این مقاله در پی آنیم که بدانیم نقطۀ اتصال رسول گرامی اسلام با هنر چیست و در این میان دو هنر موسیقی و خوشنویسی را مورد مطالعه قرار می‌دهیم، به بررسی این دو مقوله در سیرۀ شخصی خلقیات رهنمودها و سبک زندگی این حضرت خواهیم پرداخت و تأثرات این دو هنر از سیره رسول اکرم را تحلیل می نماییم. در ابتدا توضیحاتی در مفهوم هنر اسلامی می‌آوریم تا مخاطب به تعاریف مختلف از آن آگاه شود و نیز بداند که میان متفکران این عرصه یک‌دستی و اتفاق نظر در مفهوم هنر اسلامی و منشأ آن وجود ندارد. سپس جزئیاتی از نگرش و سخنان پیامبر بر هنر خوشنویسی را آورده و تأثیر سیرۀ ایشان بر آن هنر از جمله حلیه‌نویسی را بررسی می‌نماییم، آنگاه احادیث سلوک و منش پیامبر در باب موسیقی را مورد کنکاش قرار می‌دهیم. این پژوهش به روش توصیفی‌تحلیلی و با کمک منابع کتابخانه‌ای و اسنادی صورت پذیرفته است. با توجه به حساسیت تا جای ممکن از منابع دست اول و مشهور استفاده گردیده و در توصیفات نیز در حد امکان از تفسیر به رأی پرهیز شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

مراجع

  • al-ʿAyyāshī, Muḥammad ibn Masʿūd. Tafsīr al-ʿAyyāshī, vol. 2. School of Fiqh Library. [In Arabic]
  • ʿAlī Afandī, Muṣṭafā. 1926. Manāqib-i hunarvarān, vol. 1. Istanbul. [In Turkish]
  • al-Irbilī, ʿAlī ibn ʿĪsā. 1381 AH. Kashf al-Ghumma fī Maʿrifat al-Aʾimma, vol. 1. Tabriz: Maktabat Banī Hāshim. [In Arabic]
  • Atasoy, Nurhan, Afif Bahnassi, and Michael Rogers. 1990. The Art of Islam. Paris: UNESCO–Flammarion Publications.
  • Avānī, Ghulāmriżā. 1375 SH. Wisdom and Spirtual Art. Tehran: Garūs Publications. [In Persian]
  • Behtāsh, Payām. 1379 SH. The Art of the Pen; Evoltion and Diversity in Islamic Calligraphy. Tehran: Kāring. [In Persian]
  • Bolkhārī Qahī, Ḥasan. 1396 SH. The Foundation of Calligraphy in Islamic World, under the supervision of Hādī Rabīʿī. Tehran: The Organization for Researching and Composing University textbooks in the Humanities  (Samt). [In Persian]
  • Brand, Barbara. 1383 SH. Islamic Art. Translated by Mahnāz Shāyista-Far. Tehran: Institute for Studies in Islamic Art. [In Persian]
  • Burckhardt, Titus. 1365 SH. Art of Islam: Language and Meaning. Translated by Masʿūd Rajabniyā. Tehran: SūrūSH. [In Persian]
  • Do Ry, Carl J. 1368 SH. Art of Islam. Translated by Riżā Baṣīrī. Tehran: Yāsāvalī. [In Persian]
  • Ettinghausen, Richard, and Oleg Grabar. 1378 SH. Islamic Art and Architecture 650-1250. Translated by Yaʿqūb Āzhund. Tehran: The Organization for Researching and Composing University textbooks in the Humanities  (Samt).  [In Persian]
  • Fayż Kāshānī, Muḥammad Muḥsin. 1388 SH. al-Wāfī, vol. 3. Isfahan: Nashr-i ʿAṭr-i ʿItrat. [In Arabic]
  • Fażāʾilī, Ḥabīb Allāh. 1382 SH. Calligraphy Teaching. Tehran: SūrūSH. [In Persian]
  • Grabar, Oleg. 1396 SH. The Formation of Islamic Art. Translated by Mahdī Gulchīn ʿĀrifī. Tehran: Ḥikmat-i Sīnā. [In Persian]
  • Hoag, John D. 1979. Islamic Architecture. London: Academy Editions / Faber and Faber / Electa Publishers.
  • Ḥurr al-ʿĀmilī, Muḥammad Ḥasan. 1414 AH. Wasāʾil al-Shīʿa. Qom: Āl al-Bayt Institute. [In Arabic]
  • Ḥusaynī Zharfā, Sayyid Abū al-Qāsim. 1395 SH. “Jurisprudence and Music: Confrontation or Interaction  Lecture”, Research Institute of Culture, Art, and Communications. [In Persian]
  • Ibn Abī al-Ḥadīd, ʿAbd al-Ḥamīd ibn Hibat Allāh. 1404 AH. Sharḥ Nahj al-Balāgha, vol. 6. Qom: Āyat Allāh Marʿashī Najafī Library. [In Arabic]
  • Ibn Hishām, Abū Muḥammad ʿAbd al-Malik. 1396 SH. Sīra, vol. 3. Tehran: Mawlā Publications. [In Arabic]
  • Kārgar, Muḥammad Riżā, and Majīd Sārīkhānī. 1390 SH. Book Layout in Islamic Civilization of Iran. Tehran: The Organization for Researching and Composing University textbooks in the Humanities  (Samt).  [In Persian]
  • Kulayni, Muḥammad ibn Yaʿqūb. 1407 AH. al-Kāfī, vol. 2, 4th ed. Tehran: Dār al-Kutub al-Islāmiyya. [In Arabic]
  • Majlisī, Muḥammad Bāqir. 1385 SH. Biḥār al-anwār, vol. 16. Tehran: Nashr-i Fiqh. [In Arabic]
  • Mirzā Mahdī Tihrānī, Ibrāhīm. 1374 SH. The Basics of Quran Recitation Music, vol. 1. Tehran: Nashr-i Zalāl. [In Persian]
  • Mottaqī, Muṣṭafā ʿAlī ibn Ḥusām al-Dīn. 1413 AH. Kanz al-ʿUmmāl fī Sunan al-Aqwāl wa-al-Afʿāl, vol. 4. Beirut: al-Risāla. [In Arabic]
  • Muḥammadī Pārsā, ʿAbd Allāh. 1396 SH. “A Study of the Historical and Mystical Position of Imam Ali (peace be upon him) in the Art of Islamic Calligraphy.” Theology of Art, no. 11: 73-108 [In Persian]
  • Najafī al-Jawāhirī, Muḥammad Ḥasan ibn Bāqir. 1413 AH. Jawāhir al-kalām fī sharḥ sharāʾiʿ al-Islām, vol. 41. Beirut: Dār Iḥyāʾ al-Turāth al-ʿArabī. [In Arabic]
  • Nasr, Hossein. 1375 SH. Islamic Art & Spirituality. Translated by Raḥīm Qāsimiyān. Tehran: The Office for Religious Studies on Art. [In Persian]
  • Pakbāz, Rūʾīn. 1385 SH. Encyclopedia of Art. Tehran: Farhang-i Muʿāṣir. [In Persian]
  • Price, Christian. 1364 SH. The Story of Moslem Art. Translated by Masʿūd Rajabniyā. Tehran: ʿIlmī va Farhangī. [In Persian]
  • Qāḍī, Mīr Aḥmad. 1383 SH. Gulistān-i hunar. Edited by Aḥmad Suhaylī Khvānsārī, 4th ed. Tehran: Manūchihrī. [In Persian]
  • Rashnūd, Ismāʿīl. 1392 SH. Calligraphy. Tehran: Iranian Textbooks Publishing House. [In Persian]
  • Safādī, Yāsīn Ḥamīd. 1381 SH. Islamic Calligraphy. Translated by Mahnāz Shāyista-Far. Tehran: Institute of Islamic Stuidies. [In Persian]
  • Sarboland, Muḥammad Mahdī. 1397 SH. “Arabic Music and Quran Recitation.” Quran and Hadith Studies 50, no. 1: 47-66. [In Persian] DOI: 10.22067/naqhs.v50i1.37840
  • Schimmel, Annemarie. 1381 SH. Islamic Calligraphy. Translated by Mahnāz Shāyista-Far. Tehran: Islamic Studies Institute. [In Persian]
  • Ṭabāṭabāʾī, Muḥammad Ḥusayn. 1365 SH. Sunan al-nabī. Tehran: Nashr-i Islāmiyya. [In Arabic]
  • Tamīmī al-Maghribī, Nuʿmān ibn Muḥammad. 1385 AH. Daʿāʾim al-Islām, vol. 2. Egypt: Dār al-Maʿārif. [In Arabic]
  • Tawḥīdī, Abū Ḥayyān. 1910. Rasāʾil Abī Ḥayyān al-Tawḥīdī, vol. 1. Edited by Ibrāhīm Kīlānī. Damascus. [In Arabic]
  • Ṭūsī, Muḥammad ibn Ḥasan ibn ʿAlī ibn Ḥasan. 1414 AH. al-Amālī. Qom: Dār al-Thaqāfa. [In Arabic]

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار