گفت‌وگو اساس زیست جمعی مسالمت‌آمیز در جهان مدرن معاصراست. در زیست جهان دینی و بینادینی نیز گفت‌وگو بن‌مایۀ دین‌ورزی مسالمت‌آمیز است. مبنای یک گفت‌وگوی دین‌ورزانه مسالمت‌آمیز نیز تساهل-تفاهم-توافق است، که خود یک نهادۀ فرهنگی اجتماعی است و محصول تاریخ و فرهنگ وجامعه‌ای است که قرار است این امر در آن محقق شود. به‌عبارتی گفت‌وگوهای دین‌ورزانه بینادینی، درون‌دینی و برون‌دینی از تعامل و تقابل میان متن و زمینه برمی‌خیزند. در این میان، سبک خوانش و قرائت متنهای مقدس (از جمله قرآن) می‌تواند به فهم این گفت‌وگوها از حیث شناختی و عقیدتی کمک کند. مسئلۀ مقالۀ حاضر نیز فهم هرمنئوتیکی این گونه گفت‌وگوهای دین‌ورزانه بینادینی، درون‌دینی و برون‌دینی و بینامذهبی در زیست‌جهان اسلام معاصر با ارجاع به متن قرآن است. این مقاله با طرح این پرسش کلیدی راهنما که «فرهنگ گفت‌وگوی بنیادینی در قرآن چگونه صورت‌بندی شده و بر چه زمینۀ اجتماعی شکل می‌گیرد؟» در پی به‌دست دادن پاسخ‌های متنی همراه با تفسیر هرمنئوتیکی آن‌ها است. لذا به همین منظور در این مقاله روش «هرمنوئتیک دینی و الاهیاتی» و «نظریۀ جامعه‌شناسی الهیات» به فراخور بحث، جهت تحلیل پاسخ‌ها به‌کارگرفته شده است.
Abū Zayd, Naṣr Ḥāmid. 1990. The Concept of the Text: A Study of the Qur'anic Sciences. Beirut: The Arab Cultural Center. [In Arabic]
Aly Ismail, Alsayed M. 2017. Hermeneutics and the Problem of Translating Traditional Arabic Texts. Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing.
Bartholomew, Craig G. 2015. Introducing Biblical Hermeneutics: A Comprehensive Framework for Hearing God in Scripture. Grand Rapids: Baker Publishing Group.
Bowald, Mark Alan. 2007. Rendering the Word in Theological Hermeneutics: Mapping Divine and Human Agency. Aldershot: Ashgate Publishing Limited.
Holub, Robert. 1375 SH. Jurgen Habermas: Critic in the Public Sphere. Translated by Ḥusayn Bashīriyya. Tehran: Ney Publication. [In Persian]
Jeanrond, Werner G. 1999. Theological Hermeneutics: Development and Significance. Basingstoke: Macmillan Academic and Professional.
Kearney, Richard. 2019. The God Who May Be: A Hermeneutics of Religion. Bloomington: Indiana University Press.
Manūchihrī, ʿAbbās, and Sayyid Maḥmūd Nejātī Ḥusaynī. Winter 1385 SH. " An Introduction to the Theory of Dialogic Citizenship in Habermas’s Political Philosophy." Journal of Social Sciences Letter (Scientific Research Journal of the University of Tehran - Faculty of Social Sciences), 29: 1–29. [In Persian]
Nejātī Ḥusaynī, Sayyid Maḥmūd. 1385 SH. " The Origins of the Theory of Emancipatory Dialogic Justice in Habermas's Political Thought” Nameh-ye Farhang-e Andisheh (Journal of Cultural Thought), 6, 21: 113–132. [In Persian]
Nejātī Ḥusaynī, Sayyid Maḥmūd. 1386 SH. "The Methodological Logic in the Political Philosophy of the Historical Socrates: Dialogical Logos and the Problematic of Doubt." Scientific Quarterly of Political and International Approaches, 9: 155–174. [In Persian]
Nejātī Ḥusaynī, Sayyid Maḥmūd. 1398 SH. " The Problematics of Traditional and Modern Quranic Studies: Some Critical-Strategic Points for the Philosophy of Quranic Studies." Stylistic Studies of the Holy Quran, 1, 5: 219–241. [In Persian]
Nejātī Ḥusaynī, Sayyid Maḥmūd. 1400 SH. Qur’an, Society, History, Culture: A Collection of Articles on Socio-Cultural Quranic Studies (vol. 1). Tehran: Ārmā Publication. [In Persian]
Nejātī Ḥusaynī, Sayyid Maḥmūd. Winter 1389 SH. "Habermas: The Political Philosophy of Dialogic Order." Scientific Quarterly of Political and International Approaches, 24: 9–54. [In Persian]
Paddison, Angus. 2005. Theological Hermeneutics and 1 Thessalonians. Cambridge: Cambridge University Press.
)